Inteligentne i dwukierunkowe ładowanie pojazdów elektrycznych (V2X) ma potencjał, by do 2040 roku przynieść polskiemu systemowi energetycznemu ponad 10 miliardów złotych oszczędności. Osiągnięcie tej kwoty jest możliwe, jeśli 40% aut elektrycznych będzie ładowanych elastycznie, a 30% wykorzysta technologię V2X.
Rynek elektromobilności w Polsce znajduje się na wczesnym etapie rozwoju. Na koniec roku 2025 zarejestrowanych było około 122 tysiące samochodów elektrycznych (BEV) oraz 116 tysięcy hybryd plug-in (PHEV), co stanowi zaledwie około 1% wszystkich pojazdów na polskich drogach. Długoterminowe perspektywy zakładają jednak znaczący wzrost – według Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK), w 2040 roku po polskich drogach może poruszać się ponad 4 miliony samochodów elektrycznych.
Transformacja sektora transportowego może być porównana do boomu na rynku fotowoltaiki, gdzie w ciągu dekady pojawiło się 1,5 miliona prosumentów, a moc PV przekroczyła 25 GW. Doświadczenia z fotowoltaiką pokazały jednak, że dynamiczny rozwój ujawnił ograniczenia systemu elektroenergetycznego, takie jak przeciążenie sieci dystrybucyjnych i konieczność redysponowania wielkoskalowych OZE, wynikające z braku elastyczności. Podobne wyzwania mogą pojawić się w przypadku elektryfikacji transportu.
Inteligentne ładowanie kontra nieelastyczne
Przyszłość rozwoju rynku pojazdów elektrycznych zależy od wyboru ścieżki ładowania. Scenariusz nieelastyczny, zakładający ładowanie w sposób nieskoordynowany, prowadzi do pogłębiania się wieczornego szczytu zapotrzebowania na energię, przeciążenia sieci i konieczności kosztownych inwestycji w infrastrukturę oraz źródła szczytowe. To z kolei przekłada się na wyższe rachunki dla odbiorców.
Alternatywą jest scenariusz wspierający rozwój inteligentnego i dwukierunkowego ładowania. W tym modelu samochody elektryczne są ładowane głównie zieloną energią, co zwiększa autokonsumpcję z prosumenckich źródeł i zmniejsza skalę redysponowania OZE. Zapotrzebowanie na moce szczytowe spada, a istniejąca infrastruktura sieciowa jest wykorzystywana efektywniej, co częściowo hamuje wzrost opłat dystrybucyjnych.
V2X: Samochód jako magazyn energii
Technologie takie jak V2G (Vehicle-to-Grid), V2H (Vehicle-to-Home), V2L (Vehicle-to-Load) oraz V2X (Vehicle-to-Everything) pozwalają samochodom elektrycznym pełnić rolę mobilnych magazynów energii. Pojazd może być ładowany z przydomowej instalacji fotowoltaicznej lub w godzinach niskich cen energii z sieci. Zmagazynowana energia może następnie zasilić dom w godzinach szczytowych, w sytuacjach awarii sieci, a także świadczyć usługi Demand Side Response (DSR) na rynku energii, generując dodatkowy przychód dla właściciela.
Korzyści dla prosumentów i systemu
W najbliższej dekadzie zestaw składający się z instalacji fotowoltaicznej, pompy ciepła i samochodu elektrycznego stanie się standardem w wielu domach jednorodzinnych, szczególnie tam, gdzie właścicielom zależy na optymalizacji rachunków. Inteligentne systemy sterujące pracą pompy ciepła oraz ładowaniem i rozładowywaniem pojazdu elektrycznego zwiększają autokonsumpcję energii z paneli i generują oszczędności w ramach taryfy dynamicznej. Analizy Instytutu Fraunhofera wskazują, że technologia V2H może obniżyć rachunki prosumentów o 15-30% rocznie, a według Instratu, ładowanie dwukierunkowe z taryfą dynamiczną może przynieść gospodarstwu domowemu ponad 2,8 tys. złotych oszczędności rocznie.
W perspektywie średnioterminowej, gdy liczba samochodów elektrycznych będzie znacząca, pojawią się korzyści systemowe. Według wyliczeń Instytutu Reform, w 2040 roku, przy założeniu inteligentnego ładowania 40% pojazdów elektrycznych i korzystania z technologii V2X przez 30% z nich, potencjalne oszczędności dla systemu przekroczyłyby 10 miliardów złotych, na co składają się:
- 0,7 mld zł oszczędności dzięki redukcji redysponowania OZE o 4,6 TWh, co wpłynie na stawkę jakościową.
- 5,3 mld zł oszczędności dzięki zmniejszeniu produkcji drogiej energii z gazu o 5,5 TWh, co uwidoczni się w stawce opłaty za energię czynną.
- 0,4 mld zł oszczędności dzięki obniżeniu zapotrzebowania na sterowalne moce szczytowe o 1 GW, co przełoży się na niższą opłatę mocową.
- 4 mld zł oszczędności dzięki ograniczeniu skali kosztownych inwestycji w infrastrukturę sieciową, co odczujemy w wysokości opłat sieciowych.
Kluczowe kroki dla rozwoju V2X w Polsce
Aby w pełni wykorzystać potencjał technologii V2X i związane z nią oszczędności, niezbędne są konkretne decyzje na poziomie rządowym i regulacyjnym. Pierwszym krokiem jest stworzenie jasnych reguł gry poprzez ułożenie otoczenia regulacyjnego, w tym wprowadzenie definicji V2H i V2G oraz określenie zasad rozliczeń energii pobranej i oddanej do sieci.
Drugim elementem jest infrastruktura ładowania. Nowe i modernizowane punkty ładowania powinny obsługiwać technologię V2X i opierać się na otwartych standardach komunikacji i zarządzania, aby umożliwić współpracę samochodów, ładowarek i systemów informatycznych różnych producentów.
Trzecim filarem jest rozwój instrumentów rynkowych. Bez odpowiednich bodźców ekonomicznych elastyczne ładowanie EV nie rozwinie się. Konieczne są taryfy dynamiczne oraz specjalne taryfy dla ładowarek publicznych, premiujące ładowanie w momentach najniższych cen energii.
Polska ma wyjątkową szansę, ponieważ rynek EV dopiero się rozwija. Decyzje podejmowane dziś, dotyczące kupowanych samochodów i budowanych ładowarek, zadecydują o tym, czy przyszły system będzie sztywny i kosztowny, czy elastyczny i tańszy w utrzymaniu. Szybkie wdrożenie elastyczności zmniejszy obciążenie systemu elektroenergetycznego przez elektryfikację transportu. Przykłady z Europy Zachodniej, takie jak Dania, Wielka Brytania czy Francja, pokazują, że V2X działa i przynosi oszczędności.
Duński przykład komercyjny
W 2016 roku w duńskim mieście Frederiksberg uruchomiono pierwszy w pełni komercyjny projekt V2G. Wykorzystano platformę do zarządzania dwukierunkowym ładowaniem firmy NUVVE. Przedsiębiorstwo wodociągowe Frederiksberg Forsyning zakupiło na potrzeby pilotażu 10 pojazdów elektrycznych Nissan e-NV200 oraz 10 ładowarek Enel V2G o mocy 10 kW każda, co potwierdziło komercyjny potencjał technologii.
Opracowano na podstawie informacji rynkowych: HVAC / branża ogólna. Inspiracja źródłowa: WysokieNapiecie.pl.
