Sejm intensywnie pracuje nad projektem ustawy, który ma zapewnić ochronę beneficjentom programu „Czyste Powietrze” poszkodowanym przez nierzetelnych wykonawców. Celem nowych przepisów jest wstrzymanie windykacji oraz zwolnienie około 8 tysięcy poszkodowanych właścicieli domów z obowiązku zwrotu dotacji. Szacuje się, że wartość należności objętych potencjalną pomocą może sięgać około 530 milionów złotych.
Problem nierzetelnych wykonawców i starych zasad prefinansowania
Problem wynikał głównie ze stosowanego wcześniej mechanizmu prefinansowania, gdzie zaliczki z programu trafiały bezpośrednio na konto wykonawcy, a beneficjent pozostawał stroną umowy o dofinansowanie. W sytuacji, gdy firma nie zrealizowała prac, wykonała je wadliwie lub nie rozliczyła środków, to właściciel domu był wzywany do zwrotu pieniędzy. Rząd wskazuje na szereg nadużyć, takich jak wprowadzanie w błąd, fałszowanie podpisów, zawyżanie kosztów, niewykonywanie części prac, nierozliczanie zaliczek, a nawet upadłości firm po otrzymaniu funduszy.
Projektowane przepisy mają objąć przede wszystkim umowy zawarte zgodnie z zasadami programu obowiązującymi od 15 lipca 2022 roku do 28 listopada 2024 roku.
Nowe mechanizmy ochrony beneficjentów
Projekt ustawy wprowadza kilka istotnych mechanizmów ochronnych:
- Wstrzymanie windykacji: W przypadku podejrzenia przestępstwa fundusz będzie mógł czasowo wstrzymać dochodzenie należności już na wczesnym etapie sprawy. Po wszczęciu postępowania karnego beneficjent będzie mógł wnioskować o zawieszenie spłaty do czasu jego prawomocnego zakończenia.
- Zwolnienie z odpowiedzialności przy wyroku skazującym: Jeśli sąd prawomocnie potwierdzi przestępstwo wykonawcy, beneficjent zostanie zwolniony z odpowiedzialności za spłatę należności w zakresie, którego nie udało się odzyskać od sprawcy. Nie jest to uznaniowe darowanie długu, lecz ustawowe wyłączenie odpowiedzialności.
- Pomoc bez wyroku: Nawet bez prawomocnego wyroku skazującego, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz wojewódzkie fundusze (WFOŚiGW) będą mogły w uzasadnionych przypadkach odroczyć spłatę, rozłożyć ją na raty lub umorzyć całość lub część należności. Pod uwagę będzie brana również sytuacja życiowa beneficjenta lub jego spadkobierców.
Bezpośrednie dochodzenie roszczeń od wykonawców
Kluczową zmianą jest również możliwość bezpośredniego dochodzenia przez wojewódzkie fundusze roszczeń od wykonawców, którzy otrzymali zaliczki lub część dotacji. Roszczenie to ma obejmować również odsetki. Przeniesienie odpowiedzialności na podmiot faktycznie otrzymujący publiczne pieniądze ma wzmocnić pozycję WFOŚiGW w sprawach karnych dotyczących nierzetelnych wykonawców.
Stan prac legislacyjnych
Projekt ustawy został przyjęty przez rząd 11 sierpnia i skierowany do Sejmu 13 sierpnia. Pierwsze czytanie odbyło się 3 września, a 16 września projekt był rozpatrywany wspólnie przez sejmowe komisje energii i ochrony środowiska. Ustawa nadal znajduje się w procesie legislacyjnym i wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Warto podkreślić, że nowe przepisy nie oznaczają automatycznego anulowania wszystkich należności. Każdy przypadek będzie wymagał indywidualnej oceny pod kątem okoliczności i podstaw zastosowania mechanizmów pomocy.
Opracowano na podstawie informacji rynkowych: HVAC / branża ogólna. Inspiracja źródłowa: GLOBEnergia.
