Transformacja energetyczna w Polsce często kojarzy się z dużymi inwestycjami w sieci przesyłowe i dystrybucyjne oraz z dopłatami do odnawialnych źródeł energii (OZE), magazynów energii, pomp ciepła czy pojazdów elektrycznych. Jednakże, jak zauważa redakcja, wiele barier ma charakter regulacyjny i dotyczy sposobu przyłączania urządzeń, rozliczania energii lub efektywnego wykorzystania już istniejącej infrastruktury. W odpowiedzi na te wyzwania, redakcja przedstawia projekt „Dziewiątka dla transformacji” – zbiór dziewięciu pomysłów na obniżenie kosztów energii, skierowanych do firm, prosumentów, operatorów magazynów energii, użytkowników pomp ciepła i sektora elektromobilności, bez konieczności angażowania miliardów złotych z budżetu państwa.
Łatwiejsze przyłączanie dużych instalacji OZE na autokonsumpcję
Obecne przepisy traktują instalacje OZE o mocy powyżej 50 kW inaczej niż mikroinstalacje, co komplikuje procedury przyłączeniowe dla firm chcących produkować energię głównie na własne potrzeby. Mimo że prawo pozwala już na to, by łączna moc zainstalowana przewyższała moc przyłączeniową, pod warunkiem zastosowania zabezpieczeń ograniczających eksport do sieci, część progów regulacyjnych nadal odnosi się do mocy zainstalowanej, a nie rzeczywistego wpływu na sieć. Wskazuje się również na wysokie koszty dodatkowych urządzeń, takich jak telemechanika, które mogą być nieproporcjonalne do wielkości instalacji.
Ułatwienie budowy linii bezpośrednich
Linie bezpośrednie, umożliwiające przesyłanie energii własnym przewodem z odległego źródła do odbiorcy bez korzystania z publicznej sieci na danym odcinku, są w Polsce legalne. Mimo to ich wykorzystanie jest marginalne – wykaz Urzędu Regulacji Energetyki (URE) zawiera zaledwie siedem takich wpisów, z ostatnim w sierpniu 2026 roku. Choć odbiorcy korzystający z linii bezpośrednich nadal ponoszą część kosztów systemowych, takich jak opłata solidarnościowa, dyskusja koncentruje się na ekonomice obecnych zasad, które najwyraźniej nie sprzyjają szerszemu stosowaniu tego rozwiązania.
Fleksument – magazyn energii bez instalacji OZE
Magazyny energii o mocy do 50 kW mogą być przyłączane samodzielnie, jeśli mieszczą się w mocy przyłączeniowej obiektu. Wyzwaniem jest jednak obecny model biznesowy. Depozyt prosumencki dotyczy wartości energii wytworzonej i wprowadzonej do sieci, co uniemożliwia zwykłemu odbiorcy kupno prądu tanio, przechowanie go i sprzedaż drożej jako energii prosumenckiej. Koncepcja fleksumenta zakładałaby, że magazyn działałby jako mały zasób elastyczności, ładowany w godzinach niskich cen, wykorzystywany w godzinach drogich i potencjalnie wynagradzany za reakcję na potrzeby systemu.
Zmiana warunków technicznych dla magazynów energii
Obowiązujące przepisy różnicują formalności dla magazynów energii w zależności od ich pojemności i miejsca montażu. Magazyny o pojemności 30-300 kWh wymagają m.in. zgłoszenia budowlanego, dokumentacji uzgodnionej z Państwową Strażą Pożarną oraz jej zawiadomienia. Nowe Warunki Techniczne (WT 2026) wprowadzają dodatkowe wymogi przeciwpożarowe dotyczące lokalizacji, wydzieleń pożarowych i zabezpieczeń, co może znacząco podnieść koszty i utrudnić montaż. Przewidziano 18-miesięczny okres przejściowy. Wątpliwości budzi oparcie wymagań wyłącznie na pojemności magazynu, a nie na technologii ogniw i związanym z nią ryzyku pożarowym, co prowadzi do sytuacji, gdzie samochód elektryczny z baterią kilkudziesięciu kWh może wjechać do garażu bez dodatkowych obostrzeń, podczas gdy stacjonarny magazyn o podobnej pojemności podlega surowszym regulacjom.
Zmiana sposobu liczenia mocy instalacji OZE
W fotowoltaice moc zainstalowana jest określana na podstawie mocy znamionowej modułów, co oznacza, że instalacja z panelami o mocy 70 kWp z falownikiem 50 kW jest traktowana jako instalacja 70 kW. Choć techniczne przewymiarowanie może być korzystne, rozkładając produkcję energii na dłuższy czas, prawo energetyczne już pozwala oddzielić moc zainstalowaną od przyłączeniowej i zabezpieczyć system przed nadmiernym eksportem. Pozostaje kwestia, które obowiązki regulacyjne powinny być oparte na sumie mocy paneli, a które na maksymalnej mocy możliwej do wprowadzenia do sieci.
Tańsza energia dla pomp ciepła
Pompy ciepła posiadają zdolność do przesuwania poboru energii w czasie, szczególnie gdy wykorzystują bezwładność cieplną budynku lub zbiornik buforowy. Obecnie użytkownicy mogą już korzystać z taryf wielostrefowych, takich jak grupa G13 oferowana przez TAURON, co pozwala na optymalizację kosztów eksploatacji.
Pozostałe propozycje redakcji to: społeczny leasing samochodów elektrycznych, elastyczne umowy przyłączeniowe z limitem eksportu oraz łatwiejsze współdzielenie energii. Wszystkie te inicjatywy mają na celu usprawnienie transformacji energetycznej w Polsce poprzez eliminację barier regulacyjnych, co ma przyczynić się do obniżenia kosztów energii dla wszystkich uczestników rynku.
Opracowano na podstawie informacji rynkowych: Salda. Inspiracja źródłowa: GLOBEnergia.
