W kontekście rosnącej liczby urządzeń podłączonych do internetu w budynkach, Unia Europejska wprowadza nowe regulacje mające zwiększyć cyberbezpieczeństwo. Od 11 września 2026 roku producenci produktów z elementami cyfrowymi, w tym systemów HVAC, OZE i automatyki budynkowej, są zobowiązani do zgłaszania aktywnie wykorzystywanych podatności oraz poważnych incydentów bezpieczeństwa. Pełne stosowanie Aktu o Cyberodporności (Cyber Resilience Act) rozpocznie się w grudniu 2027 roku. W Polsce, w 2024 roku, 52% internautów korzystało z co najmniej jednego rozwiązania IoT w domu, co stwarza nowe wyzwania w zakresie ochrony danych i stabilności systemów technicznych.
Wzrost liczby inteligentnych urządzeń w budynkach
Internet Rzeczy (IoT) stał się integralną częścią europejskich domów. Według danych Eurostatu, w niektórych krajach UE odsetek internautów korzystających z co najmniej jednego rozwiązania IoT przekraczał 90% w 2024 roku. Oprócz popularnych urządzeń, takich jak telewizory czy inteligentne głośniki, do sieci podłączane są coraz częściej systemy odpowiedzialne za funkcjonowanie budynku. Mowa tu o pompach ciepła przesyłających dane serwisowe, falownikach instalacji fotowoltaicznych monitorujących produkcję energii, ładowarkach samochodów elektrycznych z harmonogramami ładowania oraz systemach zarządzania energią (EMS) optymalizujących działanie magazynów energii. Ta integracja zapewnia użytkownikom większą kontrolę, ale jednocześnie znacząco zwiększa powierzchnię potencjalnego cyberataku.
Rozbieżność między poczuciem bezpieczeństwa a praktykami użytkowników
Badania wskazują na rozbieżność między poczuciem bezpieczeństwa użytkowników a ich faktycznymi praktykami. National Institute of Standards and Technology (NIST) w USA przeprowadził badanie wśród 401 użytkowników smart home, które wykazało największe obawy dotyczące asystentów głosowych, przy jednoczesnym relatywnie wysokim zaufaniu do systemów ochrony domu i inteligentnych termostatów. Mimo to, wcześniejsze analizy zachowań użytkowników IoT oraz europejskie badanie Samsunga z 2025 roku ujawniły, że znaczna część konsumentów, choć często martwi się o prywatność, rzadko sprawdza ustawienia bezpieczeństwa swoich inteligentnych urządzeń domowych. Użytkownicy mogą martwić się o bezpieczeństwo telefonu czy bankowości elektronicznej, zapominając, że urządzenia w salonie, garażu czy kotłowni również mogą mieć własne konta, hasła i stałe połączenie z internetem.
Dane zbierane przez inteligentne systemy domowe
Zakres danych gromadzonych przez inteligentne urządzenia jest szeroki i zależy od ich funkcji. Kamera może przetwarzać obraz i dźwięk, inteligentny zamek wie, kiedy otwieramy drzwi, a termostat może znać temperaturę, harmonogram ogrzewania i pory naszej obecności w domu. Szczególnie istotne z perspektywy energetyki są systemy zarządzania energią, które mogą uzyskiwać dostęp do precyzyjnych profili zużycia i produkcji energii. Dane te, w tym te z falowników PV, magazynów energii, pomp ciepła czy wallboxów, mogą pośrednio wskazywać rytm funkcjonowania gospodarstwa domowego, a także umożliwiać zdalną zmianę parametrów pracy. Dlatego bezpieczeństwo cyfrowe staje się kluczowym elementem bezpieczeństwa technicznego nowoczesnego budynku.
Wyzwanie długowiecznych urządzeń i wsparcia producentów
W przeciwieństwie do często wymienianych telefonów, urządzenia takie jak pompy ciepła, falowniki, rekuperatory czy systemy automatyki budynkowej są projektowane na kilkanaście lat działania. Oprogramowanie tych systemów również podlega starzeniu. NIST ostrzega, że urządzenia smart home, które przestały otrzymywać wsparcie producenta, mogą pozostawać podłączone do sieci z niezałatwionymi podatnościami, często bez wiedzy użytkownika o zakończeniu aktualizacji. Z tego powodu przy zakupie urządzenia podłączonego do internetu kluczowe jest zapytanie o deklarowany czas wsparcia i dostarczania aktualizacji bezpieczeństwa.
Rola routera i segmentacji sieci
Domowy router pełni funkcję cyfrowych drzwi wejściowych dla większości inteligentnych urządzeń, a jego znaczenie rośnie wraz z liczbą podłączonych sprzętów IoT. NIST podkreśla, że bezpieczeństwo routerów konsumenckich jest fundamentalne dla ochrony danych i całej sieci domowej. Jednym ze skutecznych rozwiązań jest wydzielenie osobnej sieci Wi-Fi dla urządzeń inteligentnego domu, co izoluje je od komputerów używanych do bankowości czy przechowywania wrażliwych dokumentów. Zaleca się również stosowanie silnych haseł, automatycznych aktualizacji oprogramowania routera oraz, jeśli to możliwe, segmentacji sieci.
Unijne regulacje zwiększają odpowiedzialność producentów
Odpowiedzialność za cyberbezpieczeństwo nie może spoczywać wyłącznie na użytkowniku. Unia Europejska, poprzez Cyber Resilience Act, sukcesywnie zaostrza wymagania wobec producentów produktów cyfrowych. Zgodnie z tym aktem, od 11 września 2026 roku, producenci muszą zgłaszać aktywnie wykorzystywane podatności oraz poważne incydenty bezpieczeństwa w ciągu 24 godzin od ich wykrycia. Pełne wdrożenie Aktu o Cyberodporności nastąpi w grudniu 2027 roku, co ma na celu zapewnienie wyższego poziomu bezpieczeństwa dla wszystkich urządzeń podłączonych do internetu na rynku UE.
Opracowano na podstawie informacji rynkowych: Samsung. Inspiracja źródłowa: GLOBEnergia.
